मन्त्रालयद्वारा जारी टिप्पणी र आदेशअनुसार कैलाली जिल्लामा पर्ने उक्त सडक खण्डको चेन १९ं५०० देखि ३४ं००० सम्म करिब १४।५ किलोमिटर सडक निर्माण तथा स्तरोन्नति गरिनेछ। सेती लोकमार्गको यो खण्ड सुदूरपश्चिम क्षेत्रको रणनीतिक तथा आर्थिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ।

चालु वर्षमा २५ करोडभन्दा बढी बजेट

चालु आर्थिक वर्ष २०८२र८३ का लागि यस आयोजनामा २५ करोड ५२ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ। तर आयोजना एकै वर्षमा सम्पन्न गर्न सम्भव नभएकाले बहुवर्षीय आयोजनाका रूपमा अघि बढाइएको मन्त्रालयले जनाएको छ। सम्पूर्ण सडक निर्माण सम्पन्न गर्न करिब ९३ करोड रुपैयाँ आवश्यक पर्ने प्रारम्भिक अनुमान छ, जसका लागि मन्त्रालयले आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाइसकेको छ।

राष्ट्रिय योजना आयोगबाट स्रोत सहमति लिइने

बहुवर्षीय ठेक्का स्वीकृतिका लागि मन्त्रालयले आवश्यक कागजातसहित राष्ट्रिय योजना आयोगसमक्ष स्रोत सहमतिको माग पुनः पेश गर्ने निर्णय गरेको छ। स्रोत सहमति प्राप्त भएपछि सडक विभागमार्फत प्रचलित कानुन, नियम र स्वीकृत मापदण्डअनुसार ठेक्का प्रक्रिया अघि बढाइनेछ।

दोहोरो योजना नहुने, गुणस्तरमा सम्झौता नहुने

मन्त्रालयको टिप्पणीमा आयोजना कार्यान्वयनका क्रममा अन्य ठेक्का वा योजनासँग दोहोरोपन नहुने सुनिश्चित गर्न सम्बन्धित कार्यालयलाई समन्वय गर्न निर्देशन दिइएको छ। साथै, स्वीकृत बजेटको सीमा भित्र रही खर्च व्यवस्थापन गरिने र निर्माण कार्यको गुणस्तरमा कुनै सम्झौता नहुने स्पष्ट गरिएको छ।

निर्माणले गति लिने अपेक्षा

सडक निर्माण सम्पन्न भएपछि टिकापुरदेखि जैपुर र तालालकोटसम्मको यातायात सहज हुने, वर्षायाममा हुने आवागमन समस्या न्यून हुने र स्थानीय उत्पादन, व्यापार तथा सेवाक्षेत्रको विस्तारमा उल्लेखनीय योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। स्थानीयवासीका अनुसार यो सडकले कैलालीका दुर्गम बस्तीलाई मुख्य सडक सञ्जालसँग जोड्ने महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।

सामाजिक दबाबपछि बजेट सुनिश्चिततर्फ सरकार

सेती लोकमार्ग निर्माणमा गति दिन र बजेट सुनिश्चित गर्न सामाजिक अभियन्ता हेमराज थापा नेतृत्वको टोलीले करिब दुई महिना अघि भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयमा ज्ञापनपत्र बुझाएको थियो। ज्ञापनपत्र बुझाउँदै थापाले मन्त्रीसमक्ष बजेट ग्यारेन्टीको मागसहित कडा चेतावनीसमेत दिएका थिए।

सेती लोकमार्गको निर्माण कार्य आर्थिक वर्ष २०६६र६७ मा सुरु गरिएको भए पनि बजेट अभाव र वन क्षेत्रसँग सम्बन्धित समस्या देखाउँदै लामो समयदेखि काम सुस्त रहँदै आएको थियो। हालको बजेट विनियोजन र बहुवर्षीय ठेक्का प्रक्रियासँगै निर्माण कार्यले तीव्रता पाउने विश्वास गरिएको छ ।

भट्टको नाम डोटीबाट समेत सिफारिस गरिएको छ। त्यसैगरी दार्चुलाबाट पार्टी केन्द्रीय सदस्य गणेश ठगुन्ना, बैतडीबाट केन्द्रीय सदस्य दामोदर भण्डारी र कञ्चनपुर निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ बाट डाक्टर दिपकप्रकाश भट्टलाई पनि एकल उम्मेदवारका रुपमा सिफारिस गरिएको छ।

दार्चुला जिल्लाबाट गणेश ठगुन्ना, बैतडीबाट दामोदर भण्डारी सिफारिस हुँदा बझाङबाट ऐन महर, मोहनराज जोशी र धनलक्ष्मी खत्रीको नाम सिफारिस सूचीमा परेको छ।डडेलधुराबाट पठानसिंह बोहरा, चक्र स्नेही र ज्ञानु गैरे सिफारिस भएका छन्।

डोटी जिल्लाबाट लेखराज भट्ट, चक्र मल्ल, मञ्जु मलासी, दीर्घ वोगटी, दीपक धामी, गोविन्द पार्की, महेश्वर भाट र दिनेश घर्ती सिफारिस भएका छन्। अछाम जिल्लामा क्षेत्र नम्बर १ बाट कमलराज तिमिल्सेना, झपट बोहरा, मनसरा साउँद, कृष्णप्रसाद जैशी, तिलक कुँवर, जनक रावल, मोति विक, पूर्ण साउँद र केशर साउँद सिफारिस भएका छन्।

क्षेत्र नम्बर २ बाट यज्ञबहादुर बोगटी, शिवप्रसाद उपाध्याय, चन्द्रबहादुर बोहरा, बमबहादुर विसी, नरेशकुमार शाही, सिद्धप्रसाद ढुंगाना, हस्तना चन्द र भीम जनाला सिफारिस सूचीमा छन्।

बाजुराबाट कर्णबहादुर थापा, लालबहादुर थापा, सहदेव बोगटी, नरेश कुमार रोकाया, कालीबहादुर शाही, दयालबहादुर शाही, राधिका बोहरा, बसुन्धरा रोकाया, लोकेन्द्र शाही, काँशी विक र रामलाल कार्की सिफारिस भएका छन्।

कैलाली जिल्लामा क्षेत्र नम्बर १ बाट द्वारिका न्यौपाने, ध्रुव खत्री, प्रेम चौधरी, डिल्लीराज जोशी, प्रकाश खड्का, लक्ष्मण थापा, तपेन्द्र रावल र चन्द्रावती शर्मा सिफारिस भएका छन्। क्षेत्र नम्बर २ बाट झपट रावल, कमला ओली र महादेव बजगाईं सिफारिस हुँदा क्षेत्र नम्बर ३ बाट गौरिशंकर चौधरी, ममता प्रसाद चौधरी र छायादेवी देवकोटा सिफारिस भएका छन्।

क्षेत्र नम्बर ५ बाट नारदमुनि राना, यज्ञराज ढुंगाना र सरिता सिजापतीको नाम अघि सारिएको छ। कञ्चनपुर जिल्लामा क्षेत्र नम्बर १ बाट तारा लामा तामाङ, कमला बोहरा र इन्दु कडरिया सिफारिस भएका छन् भने क्षेत्र नम्बर २ बाट नरबहादुर धामी, अशोककुमार चन्द र पार्वती जोशी सिफारिस भएका छन्।

क्षेत्र नम्बर ३ बाट डाक्टर दिपकप्रकाश भट्टलाई एकल सिफारिससहित अघि सारिएको छ। पार्टीका अनुसार सिफारिस भएका नामहरूलाई केन्द्रमा पठाइएको र अन्तिम उम्मेदवारको टुङ्गो  केन्द्रीय नेतृत्वले गर्नेछ।

कम्युनिस्ट युवा संगठन नेपाल, डडेल्धुराका अध्यक्ष सहवीरद्वारा हस्ताक्षरित आरोप पत्रमार्फत अध्यक्ष ओझामाथि ‘जनकारबाही किन नगर्ने ?’ भन्ने शीर्षकसहित दश बुँदे गम्भीर आरोप लगाइएको छ।

आरोप पत्रमा लगाइएका मुख्य आरोपहरू यस्ता छन् : 

१. कमिसनको लोभमा अस्पतालका स्वास्थ्य उपकरण जानाजानी बिगारी नयाँ उपकरण खरिद प्रक्रियामा लगेर लाखौँ रुपैयाँ भ्रष्टाचार गरेको । उदाहरणका रूपमा प्रयोगमा रहेको ठूलो एक्स–रे मेसिन बिगारी नयाँ खरिद प्रक्रिया अघि बढाइएको ।

२. दक्ष र अनुभवी जनशक्तिबाट सेवा प्रवाह गर्नुपर्नेमा कर्मचारी भर्नामा आर्थिक चलखेल गरी अस्पताललाई राजनीतिक भर्ती केन्द्र बनाइएको ।

३. अस्पतालजस्तो संवेदनशील संस्थालाई मदिरा सेवन गर्ने थलो बनाइएको ।

४. अध्यक्ष पदमा तेस्रो कार्यकाल पूरा गर्न लाग्दासमेत अस्पतालको आय–व्यय विवरण सार्वजनिक नगरेको तथा सार्वजनिक सुनुवाइ नगरी कमजोरी ढाकछोप गरिएको ।

५. सेवा, मर्मत तथा निर्माणसम्बन्धी काममा आफ्ना आसेपासेलाई कोटेसन दिलाई कमिसन खाने गरेको ।

६. अस्पतालको सेवा सुधार्नुपर्ने ठाउँमा कमाइ खाने भाँडो बनाउँदै चरम भ्रष्टाचार गरिएको ।

७. स्थायी दरबन्दी खाली हुँदाहुँदै स्थायी नियुक्ति नगरी आर्थिक तथा राजनीतिक चलखेलका आधारमा करार र ज्यालादारी (डोरहाजिर) कर्मचारी भर्ना गरिएको ।

८. सुदूरपश्चिमकै रेफर अस्पताल हुँदाहुँदै पनि स्वास्थ्य सेवामा चरम लापरबाही गरेर जनताहरुलाई सास्ती दिइएको ।

९. औषधि तथा उपकरण खरिदमा गुणस्तरभन्दा कमिसन दिने आपूर्तिकर्तालाई प्राथमिकता दिइएको ।

१०. कमिसनकै लागि लाखौँ मूल्यका उपकरण खरिद गरी थन्क्याउने, सूचना लुकाउने, जबाफदेहिताबाट पन्छिने र संस्थागत सुशासन कमजोर बनाउँदै अस्पतालको छवि खस्काइएको ।

कांग्रेस एमाले गठबन्धनबाट नेपाली कांग्रेसका खम्म बहादुर खाती र नेकपा एमालेबाट लिला कुमारी भण्डारीको उमेदवारी परेको छ । खातीको प्रस्तावकमा कांग्रेसबाट प्रदेश सभा सदस्य पदम बहादुर शाही प्रस्तावक र नेकपा एमालेका प्रदेश सभा सदस्य चक्र बहादुर मल्ल समर्थक रहेका छन् ।

यस्तै लीला कुमारी भण्डारीको उम्मेदवारीमा एमालेका प्रदेश सभा सदस्य धर्मराज पाठक समर्थक र एमालेकै प्रदेश सभा सदस्य सन्तोष कुमारी शर्मा थापा समर्थक रहेका छन् । सुदूरपश्चिमा महिला समूहबाट एकजना र अन्य समूहबाट एकजनाको पद रिक्त थियो । महिला समूहबाट शारदा भट्ट र अन्य समूहबाट तारामान स्वारको पदावधी सकिन लागेको हो ।

दुबैजना ६ वर्षअघि नेपाली कांग्रेसबाट निर्वाचित भएका थिए । उता नेकपाले भने महिला समूहबाट साविकको नेकपा समाजवादी निकट रहेकी रोजी बस्नेत सुनार र अन्य समूहबाट माओवादी निकट रहेका व्यवसायी टीकाराम जैशीले उम्मेदवार बनाएको छ। सुदूरपश्चिममा ८८ स्थानीय तह र ५३ प्रदेश सभा सदस्य छन् ।

तर, तत्कालिन नेकपा समाजवादीका प्रदेश सभा सदस्य दीर्घ बहादुर सोडारीलाई भ्रष्टाचार मुद्दा लागेकाले राष्ट्रिय सभा निर्वाचनमा ५२ जनाले मात्रै मतदान गर्न पाउनेछन् भने स्थानीय तह तर्फ बेल्डाँडी गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष शान्ति नाथलाई पनि भ्रष्टाचार मुद्धा लागेकाले उनी पनि निलम्बनमा छिन ।

सुदूरपश्चिममा एक प्रदेश सभा सदस्य र एकजना स्थानीय तहका पदाधीकारी बाहेकले मत हाल्नेछन् । स्थानीय तहका पदाधीकारीको १९ र प्रदेश सभा सदस्यको ५३ मतभार रहेको छ । निर्वाचन कार्यालयका अनुसार सुदूरपश्चिममा ८८ स्थानिय तहको  ३३ सय ४४ र ५३ प्रदेश सभा सदस्यको २८ सय ९ गरी २२९ जना मतदाताको ६१ सय ५३ मतभार रहेको छ ।

त्यसमा निलम्बित २ जनाको मतभार घटाउँदा अहिले सुदूरपश्चिमा राष्ट्रिय सभाका लागि ६ हजार ८१ मतभार रहेको छ । पार्टीगत रुपमा हेर्ने हो भने कांग्रेसको ८६ स्थानीय तहका प्रमुख/उपप्रममुख र १८ जना प्रदेश सभा सदस्य गरी २५ सय ८८ मतभार छ । यस्तै एमालेको ५० स्थानीय तह प्रमुख÷उपप्रमुख र ११ जना प्रदेश सभा सदस्य गरी १५ सय ३३ मतभार रहेको छ ।

गठबन्धनको मात्रै ४१ सय २१ मतभार रहेको छ । नेकपा भीत्र साविकको माओवादी केन्द्रको २५ स्थानीय तह प्रमुख/उपप्रम्ख र ११ प्रदेश सभा सदस्य गरी १ हजार ५८, नागरिक उन्मुक्ति पार्टीको ७ स्थानीय तह र ७ प्रदेस सभा सदस्य गरी ५०४, नेकपा एसको ५ स्थानीय तह र ४ प्रदेश सभा सदस्य गरी ३०७, राप्रपा एक प्रदेश सभा सदस्य गरी ५३ मतभार र स्वतन्त्रको स्थानीय तह ३ र प्रदेश सभा सदस्य १ गरी ११० मतभार रहेको छ ।

खाती पूर्वमहान्यायाधीवक्ता हुन् भने माओवादी पृष्ठभूमीकी भण्डारी पूर्वराज्यमन्त्री हुन् । कांग्रेस-एमालेको गठबन्धनविरुद्व यसअघि नै नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) बाट दुई जनाले उम्मेदवारी दर्ता गराइसकेका छन् ।

अन्यतर्फ टीकाराम जैसी र महिलातर्फ रोजी बस्नेत सुनारले उम्मेदवारी दर्ता गराएका हुन् । जैसी माओवादी पृष्ठभूमीका नेता हुन् भने बस्नेत एकीकृत समाजवादी हुँदै नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीमा गएकी हुन् ।

प्रदेशमा दुई जना राष्ट्रिय सभा सदस्यका लागि निर्वाचन हुँदै छ । एमालेका शारदादेवी भट्ट र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका तारामान स्वाँरको पदावधि सकिन लागेपछि उनीहरुको स्थानमा निर्वाचन भइरहेको हो ।

आयोगले यसअघि यही पुस १९ गते मतदाता नामावली प्रकाशन गरिसकेको छ। यस्तै, मङ्गलबार मतदाता नामावलीमा कुनै दावी विरोध भए नभएको यकिन गरी अन्तिम मतदाता नामावली पनि सार्वजनिक गरिसकेको छ।

आज बिहान १० बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म उम्मेदवारको मनोनयन पत्र दर्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको आयोगले जनाएको छ। आयोगका अनुसार यही पुस २४ गते उम्मेदवारको विरोधमा उजुरी दिने, पुस २७ गते उम्मेदवारले चाहेमा नाम फिर्ता लिने र सोही दिन दिउँसो अन्तिम नामावली प्रकाशन गर्ने कार्यक्रम छ।साथै यही पुस २८ गते उम्मेदवारलाई निर्वाचन चिन्ह प्रदान गरिनेछ।

आगामी माघ ११ गते बिहान ९ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म मतदान हुने गरी तोकिएको छ। राष्ट्रियसभामा आगामी फागुन २० गतेदेखि १८ सदस्यको पद रिक्त हुँदैछ। आयोगले राष्ट्रिय जनगणना, २०७८ अनुसार मतदाता र मतभार सार्वजनिक गरिसकेको छ। राष्ट्रियसभा सदस्य निर्वाचनमा प्रदेशसभा र स्थानीय तहका प्रमुख एवम् उपप्रमुख, अध्यक्ष र उपाध्यक्ष मतदाता छन्।

नगर सभाले स्थानीय शासन प्रणाली सुदृढ बनाउने, सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी गर्ने तथा विकास निर्माणलाई गति दिने उद्देश्यले विभिन्न नयाँ ऐन तथा कार्यविधि पारित गरेको छ । यसैगरी केही विद्यमान ऐन तथा कार्यविधिहरू संशोधन समेत गरिएको नगर प्रमुख बानियाँले बताएका छन् ।

अधिवेशनबाट पारित भएका नयाँ ऐन तथा विधेयकहरूमा आर्थिक तथा वित्तीय उत्तरदायित्व ऐन, उद्योग तथा व्यवसाय दर्ता तथा नियमन ऐन, कृषि तथा पशुपन्छी ऐन, तथ्याङ्क तथा अभिलेख व्यवस्थापन ऐन, फोहरमैला व्यवस्थापन ऐन, जनस्वास्थ्य ऐन, सुशासन ऐन, स्थानीय सार्वजनिक सवारी तथा यातायात व्यवस्था ऐन, बुढीगंगा नगरपालिकाको प्रशासनिक कार्यविधि ऐन, आकस्मिक कोष व्यवस्थापन सम्बन्धी विधेयक तथा आधारभूत तथा माध्यमिक तहको शिक्षा व्यवस्थापन ऐन २०८२ रहेका छन् ।

त्यसैगरी उपभोक्ता हकहित संरक्षण ऐन २०७९, खानेपानी सरसफाइ तथा स्वच्छता ऐन २०८०, जलस्रोत ऐन २०८०, पूर्वाधार व्यवस्थापन ऐन २०७८, वातावरण तथा प्राकृतिक स्रोत संरक्षण ऐन २०७९ तथा संघ-संस्था दर्ता ऐन २०७९ लाई संशोधन गरिएको छ ।

नगरपालिकाले पारित ऐन तथा निर्णयहरूले सुशासन प्रवद्र्धन, सार्वजनिक सेवा प्रभावकारी बनाउने र नगरको समग्र विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने विश्वास व्यक्त गरेको छ ।