सन् १९५० मा विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठनको स्थापना भएको दिनको सम्झनामा सन् १९६१ देखि यो दिवस मनाउन थालिएको हो ।

यस अवसरमा मौसमसम्बन्धी चेतना अभिवृद्धि, पूर्वानुमान प्रणालीको महत्व र जलवायु जोखिम न्यूनीकरणका उपायबारे छलफल गरिने जनाइएको छ ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका मौसमविद् सुजन सुवेदीले दिवसको अवसरमा मौसमसम्बन्धी चेतना अभिवृद्धि, पूर्वानुमान प्रणालीको महत्व र जलवायु जोखिम न्यूनीकरणका उपायबारे छलफल गरिने कार्यक्रम तय गरिएको जानकारी दिए ।

विश्व मौसम दिवस प्रत्येक वर्ष मार्च २३ मा मनाइन्छ । यस अवसरमा मौसम तथा जलवायु सेवाको भूमिका र त्यसले मानव जीवन, कृषि, जलस्रोत तथा विपद् व्यवस्थापनमा पुर्याएको योगदानबारे विश्वभर सचेतना फैलाउने गरिन्छ ।

‘सरकारका विभिन्न निकायमा राजनीतिक नियुक्ति गर्दा उहाँले पार्टी कमिटीमा कुनै परामर्श गर्नुभएको छैन । आफूखुसी सिफारिस गर्ने काम गर्नुभएको छ,’ एमाले प्रदेश अध्यक्ष कृष्णप्रसाद जैशीले भने, ‘हामीले यिनै विषयमा लेखेर पार्टी केन्द्रलाई पठाएका छौँ ।’

पूर्वमुख्यमन्त्री रावल पार्टीको सम्पर्कमा नै नरहने गरेको आरोप लगाइएको छ । उनी सम्पर्कविहीन भएको भन्दै राष्ट्रिय युवा संघ नेपाल कञ्चनपुरको कृष्णपुर नगर कमिटीले आइतबार संसदीय दलको कार्यालयमै तालाबन्दी गरेको छ ।

तालाबन्दी गर्ने युवाहरुले रावलले राजनीतिक नियुक्तिमा एकलौटी गरेको, प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा उम्मेदवारलाई असहयोग गर्ने व्यक्तिलाई नियुक्ति दिलाएको, पटक–पटक प्रयास गर्दा पनि सम्पर्कमा नआउने गरेका जस्ता आरोप लगाएको छ ।

रावल के भन्छन् ?

तर रावलले भने आफूमाथि लगाइएका आरोपमा कुनै सत्यता नभएको दाबी गरेका छन् । अहिलेसम्म पार्टीको भागमा परेको महाकाली प्रादेशिक अस्पतालको व्यवस्थापन समितिका पदाधिकारी र सदस्य मात्र नियुक्त गरेको बताउदै पार्टीकै परामर्शमा भएको बताए । पार्टीका प्रदेश अध्यक्ष सहितका नेताहरुसँग परामर्श गरेरै सबै नियुक्तिका लागि सिफारिस गरिएको उनी बताउँछन् ।

‘पार्टीका प्रदेश अध्यक्ष कमरेड लगायतसँगको परामर्शअनुसार नै विभिन्न नियुक्तिका लागि सिफारिस गरिएको छ,’ रावलले भने, ‘अहिले आएर उहाँहरु गलत आरोप लगाएर भ्रमपूर्ण कुरा फैलाइरहनुभएको छ । किन हो मलाई थाहा छैन ।’ रावलले यो बीचमा स्वास्थ्य समस्या देखिएकाले नेताहरुको सम्पर्कमा आउन नसकेको बताए । खप्तड पर्यटन विकास समितिको अध्यक्षमा बझाङकी जमुना चन्दलाई सिफारिस गर्दा विवाद निकाल्न खोजिएको पनि रावलले बताए ।

‘महिला पनि कार्यकारी भूमिकामा आउनुुपर्छ भनेर सिफारिस गर्नु मेरो गल्ती हो र ? सबै कुुरा उहाँहरुले नै भनेको हुन्छ ? कुनै कुरामा संसदीय दलको नेताको निर्णय पनि मान्नुपर्छ होला,’ रावलले भने, ‘प्रदेशको अध्यक्षले जे-जे भन्यो त्यही गर्न जिम्मेवारीमा आएको होइन ।’ एक नेताका अनुसार रावलको कार्यशैलीमाथि प्रश्न उठाउदै संसदीय दलको नेता फेर्नेगरी पार्टी नेता र प्रदेश सांसदहरु लागिपरेका छन् ।

तर दलको नेतामा आकांक्षी रहेकाहरु पार्टी केन्द्रको निर्देशन कुरिरहेको उनी बताउँछन् । ‘उहाँ (रावल) को कार्यशैलीका कारण पार्टीमा समस्या आइरहेको छ । अब विकल्प खोजेर अघि बढ्नुुपर्छ भन्ने पक्षमा सबै जना हुनुहुन्छ,’ एक सांसद भन्छन्, ‘यो विषयमा प्रदेशले पार्टी केन्द्रलाई लेखेर पठाएको छ । केन्द्रबाट कस्तो खालको निर्देशन आउँछ भन्ने कुरा कुरिरहेका छौँ ।’

तीन नेताको आकांक्षा

एमाले सुदूरपश्चिम प्रदेश सभामा ११ जना सांसद छन् । उनीहरु मध्ये रावल संसदीय दलको नेता छन् भने सन्तोष शर्मा थापा उपनेता छन् । कोइलीदेवी चौधरी उपसभामुख छिन् । डोटीबाट निर्वाचित चक्रबहादुर मल्ल प्रमुख सचेतक छन् भने बैतडीकी सांसद जानकी कुँवर बम सचेतक हुन् ।

एमालेबाट तीन जना मन्त्री छन् । सुरेन्द्र बहादुर पाल भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्री, बिरबहादुर थापा भूमि व्यवस्था कृषि तथा सहकारी मन्त्री, हिरा पार्की आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्री र निर्मला साउद भौतिक पूर्वाधार विकास राज्यमन्त्री छन् । धर्मराज पाठक सामाजिक विकास समितिको सभापति छन् ।

दलको नेता बन्न अहिलेकी उपनेता सन्तोष शर्मा थापा, प्रमुख सचेतक चक्रबहादुर मल्ल र सामाजिक विकास समितिका सभापति धर्मराज पाठकले आकांक्षा राखेको स्रोत बताउँछ । ‘उहाँहरु तीनै जनाले दलको नेतामा दाबी गर्दै आ–आफ्नो ढंगले छलफल चलाइरहनुभएको छ । तर व्यक्तिगत आकांक्षाले मात्र हुँदैन,’ एक सांसदले भने, ‘पार्टीको केन्द्र र प्रदेशको राय, परामर्श र निर्देशनका कुराहरु पनि होलान् ।’

थापाले आफू उपनेता भएकाले दलको नेता दावी गर्नु स्वभाविक हुने बताउने गरेका छन् । केन्द्रीय सदस्य मल्ल पनि आफ्नो पक्षमा माहोल बनाउन सक्रिय छन् । सामाजिक विकास समितिका सभापति धर्मराज पाठकले पनि आफू युवा भएको र संसदीय दलको नेतृत्व गर्न सक्ने क्षमता भएको दावी गरेका छन् ।

नेपाली काँग्रेसबाट कैलाली–५ मा उम्मेदवार बनेका नरनारायण शाहले ५७ जना काँग्रेसका नेताहरूले प्रेमबहादुर आलेबाट रकम बुझेको दाबी गरेका हुन्। एक मिडियासँगको कुराकानीमा उनले आलेले नै आफूलाई भेटेर पैसा बुझ्ने ५७ जनाको नामावली दिएको बताएका छन्।

शाहका अनुसार नेतृत्व तहमा रहेका केही नेताहरूले समेत आलेबाट रकम लिएका छन्। तर, कस–कसले पैसा बुझे भन्ने विवरण भने उनले सार्वजनिक गरेका छैनन्।

उनले नाम सार्वजनिक गरे पार्टी नै संकटमा पर्न सक्ने भन्दै आफूले सूची गोप्य राखेको बताएका छन्। चुनावमा पैसाको चलखेल भएको विषयमा आलेले नै आफूलाई सूची दिएको दाबी शाहको छ, तर कसले कति रकम लियो भन्ने खुलाइएको छैन।

यो विषय सार्वजनिक भएपछि सामाजिक सञ्जालमा व्यापक चर्चा सुरु भएको छ। ‘रकम बुझ्ने काँग्रेसीहरू को–को हुन्?’ भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ।

कैलाली–५ मा काँग्रेसका उम्मेदवार शाह पराजित भएका थिए। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवारले ३१ हजार ९५३ मत ल्याएर जित हात पारेका थिए। शाहले ११ हजार ९५८ मत प्राप्त गरेका थिए भने नेकपाका उम्मेदवार प्रेमबहादुर आलेले ७ हजार ८७६ मत मात्र पाएका थिए।

बडीमालिका नगरपालिका-१ सल्लेनाकी २१ वर्षीया सुरता कुमारी रोकाया र उनको शिशुको सुर्खेत प्रादेशिक अस्पतालमा उपचारकै क्रममा निधन भएको हो ।

मुटु रोगबाट पीडित सुरतालाई यसअघि नै चिकित्सकहरुले दोस्रो सन्तान नजन्माउन कडा सल्लाह दिएका थिए । तर परिस्थिति र बाध्यताबीच उनले पुनः गर्भधारण गरिन् ।

गर्भावस्थाको अन्तिम चरणमा पुग्दा उनको स्वास्थ्य अवस्था झन् जटिल बन्दै गयो । गाउँमै उपचार सम्भव नभएपछि तत्काल उद्धारका लागि हेलिकप्टर मगाइयो ।

परिवार र स्थानीयबासीले ‘अब बच्नेछिन्’ भन्ने अन्तिम आशा बोकेर उनलाई आकाश मार्गबाट सुर्खेत पठाए । तर अस्पताल पुगेपछि चिकित्सकहरूको अथक प्रयासका बाबजुद पनि आमा र नवजात शिशु दुवैलाई बचाउन सकेनन् ।

यस घटनाले फेरि एकपटक दुर्गम भेगमा स्वास्थ्य सेवाको अभाव, सचेतनाको कमी र जोखिमपूर्ण गर्भधारणका समस्याहरु उजागर गरेको छ । आवश्यक परामर्श र नियमित उपचारको पहुँच नहुँदा यस्ता दुखद घटनाहरु दोहोरिने क्रम रोकिएको छैन् ।

स्थानीयबासीहरू शोकमा डुबेका छन् भने परिवारमा पीडाको भारी बोकेको छ । “हेलिकप्टर आयो, अब त बचिन्छ भन्ने लाग्यो तर नियतिले साथ दिएन,” एक आफन्तले भावुक हुँदै भने ।

यो घटना केवल एक परिवारको मात्र पीडा होइन, स्वास्थ्य प्रणाली सुधार र सचेतना अभिवृद्धिको लागि गम्भीर सन्देश पनि हो ।

बैठकले स्थानीय तहमा स्वीकृत दरबन्दीअनुसार कर्मचारी नहुँदा सेवा प्रवाहमा समस्या उत्पन्न भएको निष्कर्ष निकालेको छ। साथै, करार सेवामार्फत पदपूर्ति गर्न प्रदेश निजामती सेवा ऐन ले अवरोध सिर्जना गरिरहेको उल्लेख गर्दै तत्काल कर्मचारी व्यवस्थापन गरी सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउन आग्रह गरिएको छ।

बैठकले बाजुराका विकासका लागि महत्वपूर्ण मानिएका गौरवका आयोजनाहरूलाई संशोधनसहित अनुमोदन गर्ने र तिनको कार्यान्वयनका लागि जिससमार्फत प्रदेश तथा संघीय सरकारसँग समन्वय गर्ने निर्णय समेत गरेको छ। त्यसैगरी, जिसस बाजुरामा जिल्ला सूचना तथा अभिलेख केन्द्र स्थापना तथा सञ्चालन गर्ने, आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को बजेट पारित गर्ने तथा हालसम्म भएका खर्चहरू अनुमोदन गर्ने निर्णय गरिएको छ।

जिसस प्रमुख तुलसीराम रोकाया का अनुसार, अल्पकालीन महिला सुरक्षित आवास गृह तथा सेवा केन्द्र सञ्चालनलाई सहज बनाउन चालू आर्थिक वर्षमा प्रत्येक पालिकाबाट १ लाख ५० हजार रुपैयाँ दायित्व निर्धारण गरिएको छ। साथै, गत वर्ष निर्णय भई भुक्तानी हुन बाँकी रकम सम्बन्धित स्थानीय तहले यथाशीघ्र आवास गृहको बैंक खातामार्फत भुक्तानी गर्ने निर्णय पनि भएको छ।

बैठकले जिल्लाको वस्तुगत विवरण (जिल्ला पाश्र्वचित्र) निर्माणका लागि आवश्यक बजेट जिससका अन्य कोषबाट खर्च गर्न अख्तियारी प्रदान गरेको छ भने अधुरा तथा अलपत्र योजनाहरूको तथ्याङ्क संकलन गरी पुनः सञ्चालनका लागि सरकारसमक्ष प्रस्ताव पेश गर्ने निर्णय पनि गरेको छ।

यसैबीच, फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनलाई शान्त, सभ्य र मर्यादित बनाउन योगदान पुर्‍याउने सम्पूर्ण पक्षप्रति धन्यवाद ज्ञापन गरिएको छ। साथै, अघिल्लो निर्णयअनुसार कोल्टीमा इलाका प्रशासन कार्यालय, नापी कार्यालय र मालपोत कार्यालय स्थापना प्रक्रियाका लागि नेपाल सरकार लाई धन्यवाद ज्ञापन गर्ने निर्णय समेत गरिएको छ।

अन्त्यमा, बैठकले जिल्लामा खेलकुद तथा अन्य प्रयोजनका लागि आवश्यक जग्गा व्यवस्थापन गर्न सर्वपक्षीय बैठकमार्फत प्रक्रिया अघि बढाउने तथा हरेक वर्ष बडीमालिका र बुढीनन्दा क्षेत्रमा लाग्ने धार्मिक मेलाको व्यवस्थित सञ्चालनका लागि कोष व्यवस्थापन गर्न प्रदेश सरकारसँग अनुरोध गर्ने निर्णय गरेको छ।