यस आलेखमा लालबहादुर थापाको राजनीतिक पृष्ठभूमि, पार्टी सत्तामा उनको राजनीतिक विवरण बारे चर्चा गरिने छैन । फेरि भन्दैछु ’ किन लालबहादुर थापाले जित्नुपर्छ’ भन्ने प्रश्नका केही ठोस सवालहरू यसमा रहनेछन् ।

शीर्षक हेरेर शुभ चिन्तकहरूले पत्ता लगाईसक्नुभयो होला–लालबहादुर थापा केवल नाम होइन । यो एउटा ब्रान्ड हो, कम्तिमा बाजुराको राजनीतिक मैदानमा । थापा ५४ सालको’ जन निर्वाचित’ जिल्ला विकास समिती सभापति हुन् । उनलाई’ जन निर्वाचित’ किन भन्दैछु भने उनलाई कसैले’ पदको टिको’ लाइदिएका हैनन् । बा पूजारी, बाको देहावसान पछि छोरो अटोमेटिक पूजारी हुने’ परम्परा’बाट उनी जिविस सभापति भएका होइनन् । उनी नितान्त जनताको जनमतबाट त्यो पदमा पुगेका हन् । जनताको मन जीत्नु’ आँखा झिम्काउनु’ जस्तो सजिलो काम होइन ।

जिविस सभापति हुँदा उनले जिल्ला विकासको सन्दर्भमा फरक दृष्टिकोण ल्याए। त्यो हो जिल्लाको विकास,  पिछडिएको, हेपिएको, चेपिएको भूगोलबाट गर्ने । जिल्लाको विकास सदरमुकाम आसपासबाट हैन, टाढाको गाउँबाट सुरू गर्ने । उनको यो फरक दृष्टिकोण,  त्यसबेला विपक्षीले समेत नाई नाई भन्न सकेनन् ।  हो त्यही विपक्षी’ले समेत नाई नाई भन्न नसक्ने नाम हो– लालबहादुर थापा ।

तत् पश्चात लालबहादुर ७४ मा निर्वाचित प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन् । आफ्नो ५ बर्षे कार्यकालमा जिल्लाका विकास सन्दर्भमा कति योगदान दिन सकियो ? संसदमा बाजुराका सवाल कति उठान गरियो ? भन्ने बारे उनको किताब छ– संसदमा ५ बर्ष । त्यो पढ्दा घाटा हुँदैन ।

आफू बहाल वाला सांसद हुँदा बजेटमा बाजुरालाई तत्कालीन सरकारले एक खाले ’विभेद’ गर्यो । त्यो विभेदमा सत्तारुढ दलको सांसद भैकन पनि उनले ’बिद्रोह’ रोजे । हो त्यही ’विभेदमा बिद्रोह’ को पर्यायवाची शब्द हो– लालबहादुर थापा ।
उनले संसदमै ’रातो किताब’ च्यातेर फिर्ता पठाए । र बाजुराको ईतिहासमा लालबहादुर थापाको यसरी ’सेभ’ छ कि– जिल्लाको विकासको सन्दर्भमा बजेटमा बाजुरालाई विभेद गर्दा , सत्तारुढ दलको सांसद हुँदा पनि रातो किताब फिर्ता पठाउने एक मात्रै सांसद हुन् लालबहादुर थापा ।

जिल्लाको सन्दर्भमा लालबहादुर थापा एकदमै भुइँतहबाट उठेका नेता हुन् । उनलाई माथि कुर्चीमा भन्दा तल भुईँमै बस्न मन पर्छ । उनलाई ’राजनीतिक लिफ्ट’ मन पर्दैन । उनी भ¥याङ चढ्ने नेता हुन् । ’लिफ्टिङ सिस्टम’मा उनको रूचि छैन । उनलाई ’खरायो’ हुनु पनि छैन । उनलाई ’कछुवा’ भएरै दौड जीत्नु छ । 

गति आफैमा दौड हो । जब गतिमा विधि मिसिन्छ।  तब ’गतिविधि’ बन्छ । मतलब दौडमा पनि विधि हुनुपर्छ।  हो ठ्याक्कै जब विकासमा लालबहादुर मिसिन्छन् तब त्यसले सार्थक पाउँछ । यसर्थ उनी विकासका विधि हुन् ।  उनले गर्न नसकिने ’डिस्टिङ्सन गफ’ दिँदैनन्।  उनी आफ्नो बलबुतोमा गर्न सकिने ’पासलिष्ट’ जनतालाई बाँड्छन्। 

जिल्लामा पालिका र वडा कति छन् ? भनेर था नहुने उम्मेदवार छन् । तीनको बीचमा भूगोल चिनेको भूगोलको नेता हुन् लालबहादुर थापा । लालबहादुर थापा नहिडेको कुनै बाटो छैन । जसले बाटो हिँड्छ, उसैलाई थाहा हुन्छ – बाटो कस्तो बनाउने भनेर । लालबहादुर थापाले नखाएको पानीको मूल छैन होला । जसले मूलको पानी खाएको छ – उसैलाई थाहा हुन्छ, विकासको मूल कसरी फुटाउने भनेर ।

उनलाई जिल्लाका समस्या राम्ररी थाहा छन् । जसलाई समस्या थाहा हुन्छ । ती समस्याको समाधान पनि उसैलाई थाहा हुन्छ । अर्थात समस्या उजागर गर्नु नै समस्याको आधा समाधान हो । यसकारण समस्याको समाधान पनि लालबहादुर थापा संग छ ।
म तपाईंहरूलाई सोध्छु 
करिब आधा दशक नजिक  पुगेको उनको राजनीतिक जीवनमा कुनै ’भ्रष्टाचारको दाग’ छ ?– छैन ।
प्रचण्डले जस्तो उनका छोरी, ज्वाँई, बुहारीलाई ’राजनीतिक परिवारवाद’ दिए जस्तो उनका आफन्त राजनीतिमा छन् ?– छैनन् ।

नातागोता , आफन्तबाद उनको रोजाईमा पर्यो ?– कहिल्यै परेन ।
काठमाडौंमा आलिसान महल अनि करोड पर्ने उपहारको गाडी उनीसंग छ ?– छैन ।
यत्रो लामो राजनीतिक जीवनमा उनको  कुनै ’सांस्कृतिक अपचलन’ वा’ व्यावहारिक अपचलन’ तपाईँले सुन्नुभाछ ?– छैन ।
राजनीतिक जीवनमा उनले आफू मात्रै नेता हुने , अन्य नेता उत्पादन नै गर्न नसक्ने ’राजनीतिक लाचारीपन’ उनमा छ ?– छैन ।

पद , प्रतिष्ठा , टिकट , मान सम्मान पाइएन वा पार्टीले दिएन भनेर आज एक पार्टीमा, भोलि अर्को पार्टीमा जाने ’मौसमी राजनीति’ उनको रोजाईमा पर्यो?– कहिल्यै परेन ।विचौलियाको सेवा बाफत उपहारमा उनले घर घरेडी , गाडी, गर गहना, महंगो मोबाइल,  महंगो घडी उनी संग छ ?– अवश्य छैन । लालबहादुर थापाका लागि उपहार भनेकै बाजुराका जनता हुन् । जसको सेवा उनले जीवनभर गर्नेछन् ।

बुढीगंगाले हरेक बर्ष बगाउदै गरेको सडक र बगाउदै गरेको जनताका सपना र आशाको बीचमा उनी पुगे ?– अवश्य पुगे ।
भूकम्पले जिल्ला आक्रान्त हुँदा उनी जनताको बीचमा थिए ?– अवश्य थिए ।

सांसद हुँदा जिल्लाको बजेटमा सम्बन्धित मन्त्रालयले ’एक खाले बजेट विभेद’ गर्दा उनी चुप बसे ?– बसेनन् । संसदमै रातो किताब च्यातेर ’आफू रातो मान्छे हुँ’ भन्ने प्रमाणित गरे ।

आफू हुन र अरूलाई सक्काउन ’राजनीतिक गणित’ प्रयोग गरे– गरेनन् ।

योजनामा आधारित ’कमिसन तन्त्र’ उनको रोजाईमा पर्यो ?– कहिल्यै परेन । उनी कमिसन तन्त्रमा हैन , लोकतन्त्रमा विश्वास गर्ने नेता हुन् ।

विजयी हुँदा होस् वा पराजित हुँदा होस्, जनताको घरदैलोमा उनी पुगे ? – अवश्य पुगे ।

अनि लालबहादुर थापाले नजीत्नु पर्ने कारण के त ? कमजोरी बिनाको मान्छे एकदमै कमै हुन्छन् । उनका पनि केही कमजोरी होलान् । तथापी बाजुरा र बाजुराबासीका लागि उनले नराम्रो गरे भन्न चाहिँ म एकदम अनिच्छुक छु । अनि लालबहादुर थापालाई तपाईँले दिएको’ एक मत’ खेर जाँदैन।  खेर जाने दिइने छैन । ढुक्क हुनोस् ।
                                                      भेष राज बुढाथोकी
 

देउवा बुधबार राति ११ः३० को सिंगापुर एयरलाइन्सको उडानबाट प्रस्थान गरेको विमानस्थल सुरक्षास्रोतले जनाएको छ ।

देउवा बुधबार राति साढे १० बजे अन्तर्राष्ट्रिय टर्मिनल तर्फको स्टेरलाइज एरिया (विमान प्रतीक्षा कक्ष) मा देखिनुभएको थियो,’ स्रोतले भन्यो, ‘अरु २–३ जना पनि साथमै देखिन्थे ।’

यसअघि नेपाली कांग्रेसका ‘अपदस्त सभापति’ तथा ५ पटकका प्रधानमन्त्री शेरहबहादुर देउवाले फागुन २१ गतेको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा मतदानसमेत नगर्ने समाचार आएको थियो ।

विशेष महाधिवेशनबाट सभापति पद गुमाएपछि स्तब्ध बनेका देउवा निर्वाचन आयोगले आफूलाई आधिकारिकता नदिएपछि विचलित थिए । सर्वोच्च अदालतले समेत अन्तरिम आदेश नदिएपछि अन्तिमपटक रुख चिह्नबाट चुनाव लड्ने प्रयास गरेका थिए । तर सभापति गगन थापाले टिकट नदिएपछि देउवा प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका सबै प्रक्रियाबाट बाहिर थिए ।

उनलाई ‘बदलिएको कांग्रेस’का पदाधिकारीहरुले विभिन्न च्यानलबाट पार्टीको चुनावी अभियानलाई साथ दिन आग्रह गरे पनि उनले मानेका थिएनन् । कांग्रेसका उम्मेदवारलाई जिताउन रुखमा मत माग्ने अपिलमात्र भने पनि सार्वजनिक गराउने प्रयास समेत सफल भएको थिएन ।

कांग्रेस प्रवक्ता देवराज चालिसेले पूर्वसभापति देउवालाई पार्टीका उम्मेदवार जिताउने अभियानमा सामेल गराउने प्रयास भइरहेका बताएका थिए । तर देउवाको सचिवालयले भने कसैसँग भेटघाट र कुराकानी नभएको तथा कसैको प्रचारमा जाने सम्भावना पनि नरहेको प्रष्ट पारेको थियो ।

सचिवालय स्रोतले भन्यो, ‘बदलियो कांग्रेस,बदल्छौँ देश भन्ने नेताहरुले शेरबहादुरको अनुहार देखाएर चुनाव गयौँ भने हारिन्छ भनेर सेटिङ मिलाएर जबर्जस्ती पार्टी कब्जा गरेको होइन ? अहिले आएर उहाँहरुलाई किन देउवा चाहियो ? देउवाको अपिल वा देउवा अभियानमा हिँड्दा कांग्रेसको भोट घट्यो भन्ने आरोप भोलि चुनावपछि उहाँहरुले नै लगाउने सम्भावना भएकाले उहाँ चुपचाप सबै अत्याचार सहेर बस्नुभएको छ ।’

डडेलधुराबाट २०४८ देखि लगातार ७ वटा चुनावमा कांग्रेसको उम्मेदवार भएर सातैपटक जितेका देउवा अन्तिम चुनाव लड्न नपाएपछि घरबाट निस्केका थिएनन् । उनको ठाउँमा उनीनिकटकै युवा नेता नैनसिंह महरले टिकट पाएका छन् ।उवा यसपटक भोट हाल्न पनि डडेलधुरा नजाने विषय बाहिरिएको थियो ।

दुर्गम जिल्लाको शिक्षा क्षेत्रमा सुधार ल्याउने लक्ष्यसहित नोराडको आर्थिक सहयोग, प्लान इन्टरनेशनल नेपालको प्राविधिक सहयोग तथा पीसविन नेपालद्वारा तालिम सञ्चालन गरिएको हो । आभा परियोजना बाजुराका चार पालिकामा कार्यान्वयन हुँदै आएको छ ।

परियोजना त्रिवेणी नगरपालिका, गौमुल गाउँपालिका, बुढिगंगा नगरपालिका र बडिमालिका नगरपालिकाका करिब ४० वटा विद्यालयमा लागू गरिएको छ। विद्यालय सुधार योजना तालिम तथा लैंगिक रूपान्तरणित समावेशी कक्षाकोठा व्यवस्थापनसम्बन्धी तालिम सञ्चालन गरिएको हो ।

विद्यालय सुधार योजना तालिम २०८२ फागुन ५ र ६ गते सम्बन्धित पालिकाका प्रधानाध्यापक तथा विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्षहरूको सहभागितामा सम्पन्न भएको हो।  

गौमुल गाउँपालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख रामनाथका अनुसार तालिम प्रभावकारी रहेको र यसले शिक्षा विकासमा सकारात्मक योगदान पु¥याउने विश्वास गरिएको छ । 

एक वर्षदेखि सञ्चालनमा रहेको परियोजनाले ३४ माध्यमिक र ६ आधारभूत विद्यालयमा गुणस्तरीय शिक्षा, युवा सशक्तीकरण, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य शिक्षा र आर्थिक सशक्तीकरणका क्षेत्रमा काम गर्दै आएको छ । 

तालिमको सहजीकरण त्रिवेणी नगरपालिकामा शिक्षा शाखा प्रमुख गणेश साउद, गौमुल गाउँपालिकामा शिक्षा शाखा प्रमुख रामनाथ, बडिमालिका नगरपालिकामा शिक्षा शाखा प्रमुख रंगमल विक तथा बुढिगंगा नगरपालिकामा प्रअ रामबहादुर कटुवालले गर्नुभएको थियो। 

तालिममा विद्यालय सुधार योजनामा जलवायु परिवर्तन, विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा हरियाली विद्यालय अवधारणा समेटेर प्रभावकारी योजना निर्माण गर्ने विषयमा सहजीकरण गरिएको थियो। तालिममा करिब ८० जना सहभागी रहेका थिए । 

त्यसैगरी, लैंगिक रूपान्तरणित समावेशी कक्षाकोठा व्यवस्थापनसम्बन्धी तालिम २०८२ फागुन ७ देखि १० गतेसम्म सञ्चालन गरिएको थियो। तालिममा ३९ जना शिक्षक सहभागी भएका थिए। प्रशिक्षक प्रमोद न्यौपाने र जीवन गिरीले लैंगिक समानता, समावेशी शिक्षण पद्धति, कक्षाकोठा व्यवस्थापन र सिकाइमा देखिने चुनौती समाधानका विषयमा प्रशिक्षण दिएका थिए ।

पीसविन नेपालका अनुगमन तथा मूल्याङ्कन अधिकृत कुसुम शाहीका अनुसार तालिमको उद्देश्य विद्यालय तहमा लैंगिक समानताको साझा बुझाइ विकास गर्नु र समावेशी सिकाइ वातावरण निर्माण गर्नु रहेको छ ।