आयोगका सहायक प्रवक्ता कुलबहादुर जिसीका अनुसार उजुरीमा उल्लेख भएअनुसार थापाले मार्तडी-कोल्टी सडक निर्माण परियोजना सम्बन्धमा ठेकेदार “पीएस बानियाँ जेभी” सँग जोड्दै बाग्मती प्रदेशका मुख्यमन्त्री इन्द्रबहादुर बानियाँलाई लक्षित गरी अपमानजनक, धम्कीपूर्ण र अभद्र भाषा प्रयोग गरेको साथै उक्त अभिव्यक्ति सामाजिक सञ्जालमा समेत पोस्ट गरेको दाबी गरिएको छ ।

थापामाथि सो सम्बन्धमा असभ्य तथा धम्कीपूर्ण अभिव्यक्तिहरू दिए कि दिएनन्, र आर्थिक स्रोत संकलन गर्दा आचारसंहिता बमोजिमको व्यवस्था पालनामा त्रुटि भयो कि भएन् सोही सम्बन्धमा स्पष्टीकरण मागिएको आयोगले जनाएको छ । आयोगले आचारसंहिता, २०८२ को दफा २१(ख) तथा दफा २५(१)(च) र (ज) बमोजिम थापालाई जवाफ दिन तीन दिनभित्र समयसीमा पनि तोकेको छ ।

साथै आयोगले निर्वाचन उम्मेदवार तथा विभिन्न व्यक्ति वा सञ्चारमाध्यमद्वारा ८८ लक्षित भ्रामक-अमर्यादित सन्देश प्रकाशन-प्रसारण गरेको आरोप लगायतका मुद्दाहरूका लागि प्रेस काउन्सिल नेपाललाई कारबाहीका लागि पठाएको पनि बताइएको छ ।

यो स्पष्टीकरण माग्ने प्रक्रिया आयोगले लागू गरेको निर्वाचन आचारसंहिताको निगरानी तथा कार्यान्वयन योजना को एक हिस्सा हो । आयोगले देशभर विश्लेषण गरिएको उजुरी तथा प्रमाणका आधारमा २९ भन्दा बढी उम्मेदवार, पार्टी वा सम्बन्धित पक्षहरूलाई स्पष्टीकरण सोधिसकेको छ, जसमा धेरैले आफूसँग आएका मुद्दाहरूको जवाफ पनि पेश गरिसकेका छन् ।
 

प्रदेश प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक (एसएसपी) पदमबहादुर विष्टले निर्वाचनका लागि सात हजार ५८ जना प्रहरी परिचालन गरिने जानकारी दिए । उनकाअनुसार प्रहरीसँगै निर्वाचन प्रहरी समेत सहयाेगी भूमिकामा खटिनेछ ।

९ वटै जिल्लामा १३ हजार ६६९ जना निर्वाचन प्रहरीलाई खटाइने एसएसपी विष्टले बताए । सशस्त्र प्रहरीतर्फ भने एक हजार ५१९ निर्वाचन प्रहरी रहनेछन् । २१ फागुनमा हुने निर्वाचनका लागि सुदूरपश्चिममा १७ लाख १६ हजार ६७५ मतदाता रहेका छन्।

उनीहरू मध्ये  आठ लाख ६४ हजार ४२३ महिला र आठ लाख ५२ हजार २१९ पुरूष मतदाता रहेकाे प्रदेश निर्वाचन कार्यालयले जनाएको छ ।

मतदान स्थलकाे वर्गीकरणअनुसार सुरक्षा
सुदूरपश्चिम प्रदेशले सुरक्षा संवेदनशीलताका आधारमा मतदान स्थलकाे वर्गीकरण गर्दै साेहीअनुसार व्यवस्था मिलाइएकाे जनाएको छ ।

प्रवक्ता वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक (एसएसपी) विष्टका अनुसार सुदूरपश्चिममा एक हजार १७६ मतदान स्थल र दुई हजार १९९ मतदान केन्द्र रहेका छन् । ती मध्ये मतदान स्थल ३०० सामान्य, ३९५ संवेदनशील र ४८१ अतिसंवेदनशीलकाे सूचीमा राखिएको छ ।

यस्तै मतदान केन्द्रतर्फ ४५६ सामान्य, ७५७ संवेदनशील र ९८६ अतिसंवेदनशीलकाे सूचीमा छन् । सामान्यमा मतदान केन्द्रमा ५ जना, संवेदनशीलमा ६ जना र अतिसंवेदनशीलमा १० जना प्रहरी परिचालन हुनेछन् ।

मतदान स्थलकाे भित्री सुरक्षामा उनीहरू परिचालन भएपनि बाहिरी सुरक्षामा भने थप प्रहरी खटाइने एसएसपी विष्टले बताए । सुदूरपश्चिम प्रदेशमा याेपटक २४ राजनीतिक दलले निर्वाचनमा भाग लिएका छन् ।

चार जिल्लामा विशेष सुरक्षा

प्रहरीले सुदूरपश्चिमका चार जिल्लालाई अतिसंवेदनशीलकाे सूचीमा राख्दै विशेष सुरक्षा व्यवस्था मिलाएकाे छ ।विगतका निर्वाचनमा भएका घटना लगायतका आधारमा बाजुरा, बझाङ, अछाम र दार्चुलालाई अतिसंदेनशीलकाे सूचीमा राखेकाे छ ।

यी जिल्लाका मतदान स्थल र मतदान केन्द्रमा विशेष सुरक्षा व्यवस्था मिलाइएको प्रदेश प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ । यसैबीच, सुदूरपश्चिम प्रदेशकाे चुनाव केन्द्रीत सुरक्षा अवस्थाकाे विश्लेषणका लागि एआईजी हिमालय श्रेष्ठ नेतृत्वकाे विशेष टाेली धनगढी पुगेकाे छ ।

प्रहरी प्रधान कार्यालयले श्रेष्ठकाेप नेतृत्वमा पठाएको टाेली आइतबार धनगढी पुगेकाे छ । उक्त टाेलीले प्रदेशकाे सुरक्षा अवस्थाकाे विश्लेषण गर्दै जनशक्ति परिचालन लगायतका विषयमा अध्ययन गर्नेछ

संघले नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक हितेन्द्रदेव शाक्यलाई सम्बोधन गर्दै पत्रमार्फत EIB-W5 तथा ABC Cable-Bikoi Mantran सम्बन्धी ठेक्का प्रक्रियामा देखिएका विवाद, पुनर्मूल्यांकन तथा विभिन्न राय-सुझावका कारण प्रक्रिया लामो समयदेखि अवरुद्ध भएकोप्रति ध्यानाकर्षण गराएको हो।

 पत्रमा ठेक्का प्रक्रिया रोकिँदा सुदूरपश्चिम प्रदेशका बाजुरा लगायत ९ वटै जिल्ला तथा कर्णाली प्रदेशका बाँके, बर्दिया, रुकुम पूर्व, रोल्पा लगायत दुर्गम तथा भौगोलिक रूपमा कठिन जिल्लाका नागरिकहरू प्रत्यक्ष रूपमा मारमा परेको उल्लेख छ।

विद्युत् विस्तार अवरुद्ध हुँदा विकास मात्र नभई सेवा, सुरक्षा, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा आर्थिक गतिविधिमा समेत गम्भीर असर परेको संघको भनाइ छ ।

संघले ठेक्का प्रक्रियामा कानुनी र प्राविधिक पक्षबाट आवश्यक पुनरावलोकन भइसकेको अवस्था, अदालतबाट स्पष्ट प्रकृतिका राय आइसकेको पृष्ठभूमि तथा लामो समयसम्म निर्णय नहुँदा सार्वजनिक हितमा क्षति बढ्दै गएको विषयलाई मध्यनजर गर्न आग्रह गरेको छ ।

सार्वजनिक हित, प्रभावित क्षेत्रका नागरिकको आवश्यक सेवा अधिकार तथा संस्थागत विश्वसनीयतालाई ध्यानमा राख्दै प्रचलित ऐन, नियम र अदालतको रायअनुसार ठेक्का प्रक्रिया अविलम्ब अगाडि बढाउन आवश्यक निर्देशन दिन संघले माग गरेको छ ।

पत्रमा राष्ट्रिय युवा संघ नेपाल सुदूरपश्चिम प्रदेश अन्तर कमिटीका संयोजक करण भण्डारी हस्ताक्षर रहेको छ । भण्डारी नेतृत्वको टोलीले नै कार्यकारी प्रमुख शाक्यलाई भेटेर पत्र बुझाएका छन् ।

उनीहरूले २०४८ सालदेखि बोकेको एमालेप्रतिको आस्थामा कुनै कमी नआएको दाबी गरेका छन्। स्थानीय अगुवा नेता जनक साउँदले सूर्य चिह्नमा मतदान गर्नु आफ्नो राजनीतिक प्रतिबद्धता भएको उल्लेख गर्दै भने, “एमाले भएर बाँच्नु र एमाले भएरै मर्न पाउँदा गर्व छ।

जति मत हामीसँग छन्, ती सबै एमालेकै पक्षमा जान्छन्।” उनले काँग्रेसबाट भएका विभिन्न दमन र दबाबका बाबजुद आफ्नो विचार र आस्थामा कुनै विचलन नआएको बताए। स्थानीय एमाले अगुवा बलबहादुर साउँदले नयाँ भनिएको ‘घण्टी’ पार्टीको आलोचना गर्दै त्यसले त्रिवेणीमा कुनै प्रभाव नपार्ने बताए।

“न विचार छ, न सिद्धान्त, न स्पष्ट एजेण्डा। हल्लाका भरमा राजनीति गर्ने शक्तिको पछि हामी लाग्दैनौँ,” उनले भने। देश र व्यवस्था विरुद्ध आउने शक्तिसँग मुकाबिला गर्न सक्ने सामर्थ्य एमालेसँग मात्रै रहेको उनको दाबी थियो।

स्थानीय नेता-कार्यकर्ताले प्रकाश शाहलाई अवसरवादीको आरोप समेत लगाए। मन्त्री भएका बेला ठूलो गफ गरे पनि विकासका वास्तविक काम एमाले बाहेक अन्यत्र केन्द्रित गरेको उनीहरुको आरोप छ।

“विकासको बजेट जे जति आएको छ, त्यो एमालेले चुनाव जितेपछि मात्रै आएको हो,” उनीहरूले भने। उनीहरूका अनुसार कर्णबहादुर थापा र लालबहादुर थापा सांसद तथा मन्त्री हुँदा त्रिवेणीमा सडक, पहुँच मार्ग लगायतका क्षेत्रमा उल्लेखनीय विकास भएको थियो।

त्रिवेणीमा निर्माण भएका अधिकांश सडक तथा ग्रामीण पहुँच मार्ग तेस्रो चरणको ग्रामीण पहुँच कार्यक्रम अन्तर्गत निर्माण भएको र त्यसमा लालबहादुर ओलीको अग्रसर भूमिका रहेको उनीहरूले बताए।

भेटघाट कार्यक्रममा नेकपा एमालेका केन्द्रीय सदस्य कर्णबहादुर थापा, लालबहादुर थापा, सहदेव बोगटी, नरेश रोकाया, जिल्ला अध्यक्ष लालबहादुर ओली, उपाध्यक्ष जनक बोहरा लगायत नेता भरत थापा, मन्देवी ओली, रामबहादुर बानियाँ, हिक्मत थापा, देबु खाती, कल्पना साउँद र हंश सिंहको सहभागिता रहेको थियो। नेताहरु त्रिवेणी पुग्दा स्थानीय कार्यकर्तामा उत्साह देखिएको थियो।

सहभागीहरूले आगामी चुनाव शान्तिपूर्ण, सामाजिक सद्भाव कायम गर्दै सम्पन्न गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। गएको चुनावमा फरक-फरक घटनाका कारण ज्यान गुमाएका चेतनदीप अयडी र सन्दीप अयडी जस्तो अवस्था दोहोरिन नदिन सबै पक्ष जिम्मेवार हुनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।

जिल्लाभर करिब १ हजार ८ सय ६ जना किशोरीलाई खोप प्रदान गर्ने लक्ष्य सहित स्वास्थ्य कार्यालय बाजुराले अभियानको अन्तिम तयारी पूरा गरेको जनाएको छ । स्वास्थ्य कार्यालय बाजुराका अनुसार यस अभियान अन्तर्गत विद्यालय जाने तथा नजाने दुवै समूहका किशोरीहरू समेटिने छन् ।

यस वर्ष नियमित एचपीभी खोप अभियान अन्तर्गत विद्यालय जाने कक्षा ६ तथा विद्यालय नजाने १० वर्ष उमेर समूहका सम्पूर्ण किशोरीहरुलाई खोप दिइदैछ । 

विद्यालय नजाने किशोरीका हकमा १० वर्ष उमेर समूह, गत वर्ष खोप छुटेका कक्षा ७ देखि १० सम्म अध्ययनरत किशोरी, साथै ११ देखि १४ वर्ष उमेर समूहका विद्यालय नजाने किशोरीहरूलाई पनि खोप दिइनेछ ।

स्वास्थ्य कार्यालय बाजुराका प्रमुख लालबहादुर खड्काका अनुसार, “गत वर्ष एचपीभी खोप अभियानको रुपमा सञ्चालन गरिएको थियो, तर यस वर्षदेखि यसलाई नियमित खोप प्रणालीमा समावेश गरिएको छ । आगामी वर्षदेखि प्रत्येक फागुन महिनामा विद्यालय केन्द्रित नियमित खोपका रूपमा निरन्तर प्रदान गरिनेछ ।”

विद्यालयदेखि स्वास्थ्य संस्था सम्म खोपको पहुँच

खोप अभियान जिल्लाका सबै विद्यालयमा सञ्चालन गरिनेछ भने कुनै कारणले खोप छुटेका किशोरीलाई नजिकको स्वास्थ्य संस्था मार्फत खोप लगाउने व्यवस्था मिलाइएको स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । यसले दुर्गम भौगोलिक अवस्था रहेको बाजुरामा खोपको पहुँच विस्तार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

सूचना प्रवाह र समन्वयमा जोड

जिल्ला समन्वय समिति बाजुराका प्रमुख तथा जिल्ला स्तरीय खोप समन्वय समितिका संयोजक तुलसीराम रोकायाले लक्षित समूहसम्म गुणस्तरीय, सुरक्षित र भरपर्दो सूचना प्रवाह गर्न अत्यन्त आवश्यक रहेको बताएका छन् ।

उनले सञ्चारकर्मी तथा सरोकारवाला निकायलाई खोपप्रति सकारात्मक जनचेतना फैलाउन सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्न आग्रह गरेका छन् ।

“एक डोज खोपमा राज्यको ९ हजार रुपैयाँभन्दा बढी खर्च भइरहेको छ,” रोकायाले भने, “त्यसैले यो खोप एक जना पनि लक्षित समूहबाट छुट्न नदिन सबै पक्ष सचेत र जिम्मेवार बन्नुपर्छ ।”

खोप समन्वय समिति र सञ्चारकर्मीबीच अन्तरक्रिया

स्वास्थ्य कार्यालय बाजुरामा एचपीभी खोप अभियान सम्बन्धी जिल्ला स्तरीय खोप समन्वय समिति तथा सञ्चारकर्मीसँग अन्तरक्रिया गोष्ठी सम्पन्न भएको छ ।

कार्यक्रममा बडीमालिका नगरपालिकाका नगर प्रमुख अमर खड्का, सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी लक्ष्मण पुडासैनी, सुरक्षा निकायका प्रमुख, स्वास्थ्यकर्मी, सरोकारवाला निकाय तथा जिल्लाका विभिन्न सञ्चारमाध्यममा कार्यरत पत्रकारहरूको सहभागिता रहेको थियो ।

पाठेघरको मुखको क्यान्सर : एचपीभी खोप किन अत्यन्त महत्वपूर्ण ?
नेपालमा महिलामा हुने क्यान्सरमध्ये पाठेघरको मुखको क्यान्सर पहिलो स्थानमा रहेको छ । महिला र पुरुष दुवैको क्यान्सर तथ्यांक हेर्दा यो फोक्सोको क्यान्सरपछि दोस्रो स्थानमा पर्दछ ।

स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार पाठेघरको मुखको क्यान्सर प्रायः ह्युमन प्यापिलोमा भाइरस (एचपीभी) संक्रमणका कारण हुने गर्दछ । महत्वपूर्ण कुरा के छ भने, यो क्यान्सर खोपमार्फत रोकथाम गर्न सकिने क्यान्सर हो ।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार यौन सम्पर्क सुरु हुनुअघि खोप लगाउँदा यसको प्रभावकारिता उच्च हुन्छ । यही कारण सरकारले विद्यालय केन्द्रित खोप कार्यक्रमलाई प्राथमिकतामा राखेको हो ।

निष्कर्ष
बाजुरामा सञ्चालन हुन लागेको एचपीभी खोप अभियानले दुर्गम जिल्लाका किशोरीहरूलाई भविष्यमा घातक पाठेघरको क्यान्सरबाट जोगाउने महत्वपूर्ण आधार तयार गर्नेछ ।

अब आवश्यक कुरा भनेको सूचना, समन्वय र सहभागिता हो, ताकि राज्यको लगानी सही ठाउँमा पुगोस् र कुनै पनि किशोरी खोपबाट वञ्चित नहोस् ।