युवाहरुको ज्ञान, सिप तथा धारणाको विकास गर्ने उद्देश्यसहित तालिम सञ्चालन गरिएको आभा परियोजना फिल्ड सुपरभाईजर अस्मिता रोकायाले बताएकी छन् । तालिममा वडा नं.१, २, ३ का गरी १५ जना युवाको सहभागिता रहेको छ । 

चैत्र १३ गतेसम्म सञ्चालन हुने जीवन उपयोगि तालिममको सहजीकरण लाल बहादुर ओलीले गर्नुभएको छ । तालिममा युवाहरूले समस्या समाधान, निर्णय लिने क्षमता तथा संवेग नियन्त्रण लगायत जीवन उपयोगी र प्रजनन स्वास्थ्य, महिनावारी स्वच्छता तथा सिप, मानसिकता र रोजगारीका बारेमा प्रशिक्षण गराईने भएको छ । 

गौमुल गाउँपालिकाको सभाहलमा सञ्चालन भएको तालिमको उद्घाटन उपाध्यक्ष सिता थापाले गर्नुभएको थियो । औपचारिक रुपमा तालिमको उद्घाटन गर्दै उपाध्यक्ष थापाले सहभागि युवाहरुलाई तालिममा सिकेका विषयवस्तुलाई आफ्नो जीवनमा लागु गर्न सुझाव दिएकी छन् ।

कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा १, ०७८/७९ मा ३, ०७९/८० मा २, ०८०/८१ मा ६, ०८१/८२ मा ४ र चालु आर्थिक वर्ष ०८२/८३ को फागुन मसान्तसम्म २ जनाको क्षयरोगबाट मृत्यु भएको छ।

गत आर्थिक वर्ष ०८१/८२ मा ३१० जनामा क्षयरोग पहिचान गर्ने लक्ष्य राखिएकोमा १४१ जनामा मात्रै संक्रमण पुष्टि भएको जनस्वास्थ्य अधिकृत कुमार न्यौपानेले जानकारी दिए।

हाल जिल्लामा ८१ जना संक्रमित बिरामी नियमित औषधि सेवनमा रहेका छन्। जिल्लाका नौ स्थानीय तहमध्ये बडीमालिका नगरपालिकामा सबैभन्दा उच्च क्षयरोग दर (प्रतिलाख २१९) रहेको तथ्यांकले देखाएको छ।

कार्यक्रममा सहभागीहरूले क्षयरोग नियन्त्रणका लागि तथ्यांकमा मात्र सीमित नभई समुदायस्तरमा सक्रिय परीक्षण, खोजी तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रम विस्तार गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

जिल्ला अस्पताल बाजुराका प्रमुख डा. चन्द्रशेखर यादवले क्षयरोगलाई विशेष दिवसमा मात्रै सीमित नगरी वर्षभरि प्रभावकारी कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याए।

उनका अनुसार समयमै पहिचान र नियमित औषधि सेवनबाट क्षयरोग पूर्ण रूपमा निको पार्न सकिन्छ। क्षयरोग (टिबी) एक सरुवा रोग हो, जुन संक्रमित व्यक्तिले खोक्दा, हाछ्युँ गर्दा वा थुक्दा हावामार्फत अन्य व्यक्तिमा सर्ने गर्दछ।

लामो समयसम्म खोकी लाग्ने, खकारमा रगत देखिनु, ज्वरो आउनु, राति पसिना आउनु र तौल घट्दै जानु यसको प्रमुख लक्षण हुन्।

नेपाल सरकारले क्षयरोगीलाई निःशुल्क उपचार सेवा उपलब्ध गराउँदै आएको भए पनि दुर्गम भौगोलिक अवस्था, स्वास्थ्य संस्थासम्म पहुँचको कमी र सामाजिक हिच्किचाहटका कारण सबैले सेवा लिन सकेका छैनन्। सरकारले सन् २०३५ सम्म क्षयरोग नियन्त्रण र २०५० सम्म उन्मूलन गर्ने लक्ष्य लिएको छ।

जिम्मेवारी छाड्न केही दिनमात्रै बाँकी रहेको अवस्थामा प्रधानमन्त्री कार्की प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयबाट जिम्मेवारी छाडिसकेकी हुन् ।

‘उहाँ अब प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद कार्यालय नआउने जानकारी गराएर अनौपचारिक रुपमा विदावारी हुनुभएको छ,’ प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद कार्यालयसम्वद्ध एक उपसचिवले भने, ‘कर्मचारीहरुले विदाई गर्ने प्रस्ताव गरेका थिए, तर उहाँले मलाई बिदाइ गर्नुपर्दैन ।

अनौपचारिक रुपमा नै जान्छु भन्नुभएको छ ।’ ती कर्मचारीका अनुसार, त्यसपछि प्रधानमन्त्री कार्की सिंहदरवारको प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद कार्यालय गएकी छैनन् । कार्यालयमा रहेका उनका सामान पनि सचिवालयका कर्मचारीहरुले लिएर गएका छन् ।

सबै सामान सारियो

बालुवाटारस्थित प्रधानमन्त्रीको निवासबाट प्रधानमन्त्री कार्कीको परिवारले आफ्नो सामान टोखास्थित नीजि निवासमा सारिसकेको छ । केही दिनदेखि टोखास्थित कार्की निवासमा सुरक्षाकर्मीहरु राख्न आवश्यक पर्ने संरचना बनाउने गृहकार्य भइरहेको थियो । कार्की यसअघि पूर्वप्रधानन्यायाधीश मात्रै थिइन् ।

अब पूर्वप्रधानमन्त्रीको हैसियतले सुरक्षाका लागि उनको निवासमा सुरक्षाकर्मीको टोली थप्न लागिएको हो । ‘उहाँहरुको सबैजसो सामान नीजि निवासमा सारिएको छ, उहाँहरु अब तत्काल टोखा सरिहाल्ने तयारीमा हुनुहुन्छ,’ प्रधानमन्त्रीको सचिवालयका एक कर्मचारीले भने, ‘शुक्रबार नयाँ प्रधानमन्त्रीको  शपथलगत्तै उहाँहरु सोझै नीजि निवासमा जाने तयारी छ ।’

तर, यसवर्ष प्रदेश सरकारले सो सम्बन्धी निर्णय नै बाँकी रहेको प्रदेश नीति तथा योजना आयोगले जनाएको छ । चालुआर्थिकको आठ महिनामा पुँजीगत बजेटको करिब १० प्रतिशत मात्र्र खर्च गरेको प्रदेश सरकारले ढिलो गरी योजना माग गर्दा स्थानीय तहहरुले समेत ढिलो योजना पठाउने गरेका छन् ।

जसले गर्दा वार्षिक बजेट तथा योजना निर्माणका लागि आवश्यक छलफल नै नभई बजेट विनियोजन भएको योजना समेत कार्यान्वयन हुँदैन । प्रदेश कानुन अनुसार फागुन मसान्तसम्म नेपाल सरकारबाट वित्तीय हस्तान्तरणको सीमा र मार्गदर्शन प्राप्त गरी चैत १५ गतेसम्म प्रदेशको स्रोत अनुमान र खर्चको सीमा निर्धारण गर्नुपर्ने बजेट तर्जुमा दिग्दर्शनमा उल्लेख छ ।

तर, हालसम्म समपुर र विशेष अनुदानबाट सञ्चालन हुने योजना माग गर्ने विषयमा निर्णय गर्न मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव पठाउनै बाँकी छ । प्रदेश नीति तथा योजना आयोगका सदस्य नृपबहादुर सुनारले योजना माग गर्नका लागि निर्णयार्थ प्रस्ताव पठाउने तयारी भइरहेको बताए ।

प्रदेशमा रहेका स्थानीय तहहरुसंग फागुन मसान्तभित्रै योजना माग गरी चैत मसान्त भित्रै स्थानीय तहहरुले प्रदेश नीति तथा योजना आयोगमा विशेष र समपुर अनुदानबाट सञ्चालन हुने योजना पेश गरिसक्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ । तरपछिल्ला वर्षहरुमा प्रदेश सरकारले आफैले बनाएको कानुनी व्यवस्था कार्यान्वयन नगरी बजेट निर्माणका प्रक्रिया नै मिच्ने गरेको छ ।

फागुन मसान्तसम्म नेपाल सरकारबाट वित्तीय हस्तान्तरणको सीमा र मार्गदर्शन प्राप्त गरी चैत १५ गतेसम्म प्रदेशको स्रोत अनुमान र खर्चको सीमा निर्धारण गर्नुपर्ने बजेट तर्जुमा दिग्दर्शनमा उल्लेख छ । सो विषयमा समेत काम अगाडि नबढेको सदस्य सुनारले बताए । उनले चैतमसान्तसम्म संघीय सरकारले नै समय दिएको हुनाले प्रदेशमा पनि ढिलो नभएको उनले दावी गरे ।

गतवर्ष समेत प्रदेश सरकारले चैत ११ गते मात्रै आर्थिक वर्ष २०८२-८३ मा विशेष र समपुरक अनुदानबाट कार्यान्वयन हुने योजना माग गरेको थियो । तर, आर्थिक वर्ष २०८१÷८२ मा कार्यान्वयन हुने विशेष र समपुर योजनाहरु २०८० फागुन ३ गते नै माग गरेको थियो । 

प्रहरीका अनुसार गिरिचौकाबाट काँडीस्याउलेतर्फ जाँदै गरेको सुदूरपश्चिम प्रदेश ०१-००१ च ३९२३ नम्बरको बोलेरो जीप घुम्तीमा अनियन्त्रित भई सडकबाट करिब ९ सय मिटर तल सायली गाडमा खसेको थियो।

दुर्घटना राति करिब १२:३० बजे भएको हो। दुर्घटनामा परेका जीप चालक समेत रहेका सुबोध रोकायाको घटनास्थलमै ज्यान गएको हो। दुवै मृतकको शव खोलाबाट सडकसम्म ल्याउने कार्य भइरहेको प्रहरीले जनाएको

गरगहना चाेरीमा संलग्न रहेकाे आराेपमा  जिल्ला प्रहरी कार्यालय कैलालीले धनगढी उपमहानगरपालिका-१२ बस्ने रुपा कुमारी सिंहलाई पक्राउ गरिएको जनाएको छ ।

जिल्ला  प्रहरीका प्रवक्ता प्रहरी नायब उपरीक्षक(डीएसपी) याेगेन्द्र तिमिल्सिनाले भारतमा भएको चाेरीकाे घटनामा संलग्न भएकाे अभियाेगमा सिंहलाई नियन्त्रणमा लिइएकाे बताए ।

उनकाअनुसार साेही घटनामा संलग्न अछामको ढकारी गाउँपालिका-८ बस्ने पदम जैशी पनि पक्राउ परेका छन् । जैशीलाई अछाम प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएकाे हाे ।

कैलालीमा पक्राउ परेकी सिंहकाे साथबाट ६२ दशमलव ५५ ग्राम ताैल भएका सुनका बिभिन्न गरगहना, ५१७.५४ ग्राम चाँदीका गरगहना र बिस्कुट, हरियो पथ्थर २.४१ ग्रामकाे एक थान, मोतिको माला एक थान बरामद गरिएको छ ।

उनीहरूलाई नियन्त्रणमा राखेर थप अनुसन्धान भइरहेको छ । यस्तै चाेरिएकाे सुनचाँदी लुकाएकाे अवस्थामा दिल्लीबाट कैलालीको बर्दगोरिया गाउँपालिका–१ घर भएका  कमल साउँदलाई भने भारतीय प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएकाे छ ।

उनकाे काेठाबाट विभिन्न सुनचाँदीका गरगहना र बिस्कुट बरामद गरिएको छ । याे घटनामा संलग्न अन्य तीन जना नेपाली भने फरार छन् । फरार हुनेमा कैलालीको बर्दगोरिया गाउँपालिका-१ बस्ने प्रकाश जैशी, श्याम जैशी र  टेक शाही रहेका छन् । उनीहरूकाे खोजी भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।

यसपटक २४ जना सांसदहरूले नेपाली बाहेक आफ्नै मातृभाषामा शपथ लिने इच्छा व्यक्त गरेका छन्, जसमा सुदूरपश्चिम प्रदेशका पाँच जना छन्। डोटेली भाषामा शपथ लिनेहरूमा दीपक बोहरा, आकृति अवस्थी र हरिना कामी रहेका छन्। उनीहरू सबै डडेल्धुराका बासिन्दा हुन् भने बोहरा कञ्चनपुर-२ बाट निर्वाचित भएका थिए।

त्यसैगरी, गीता चौधरीले थारु भाषामा र कृपाराम रानाले रानाथारु भाषामा शपथ लिने तयारी गरेका छन्। यी दुवै जना कञ्चनपुरबाट समानुपातिक प्रणालीमार्फत सांसद बनेका हुन्। शपथसम्बन्धी ऐन २०७९ अनुसार सांसदहरूले आफ्नो मातृभाषामा शपथ लिन पाउने व्यवस्था रहेको छ। सोही आधारमा सांसदहरूले आफूले रोजेको भाषाको विवरण संसद सचिवालयमा दर्ता गराएका हुन्।